Rome bouwen of verbouwen

De gezondheidszorg staat niet voor, maar zit reeds midden in een grote uitdaging die zich laat samenvatten in één zin: hoe bied je een goede zorg aan een steeds aangroeiende groep zorgbehoevenden met een steeds kleiner budget? Voeg daaraan toe een steeds complexer en veeleisender verwachtingspatroon van de zorgbehoevende, steeds complexere pathologieën en je staat voor een bijzonder vraagstuk.

Auteur: Jens Pas
Bron: www.zorgbetermaken.nl

Wie toekijkt op dit vraagstuk merkt dat de meeste oplossingen als kenmerk hebben dat men heil zoekt in het optimaliseren van de effectiviteit en de efficiëntie van de aanbieding van de zorg. Men probeert de formule te ontdekken en verfijnen waarmee je met een minimum aan middelen een maximum aan zorg kunt aanbieden. De optimalisatiemethodes uit de productieomgevingen zijn hier ons voorbeeld. Of je auto’s produceert, matrassen, speelgoed of medicijnen, elke van deze fabrieken werkt volgens de principes van lean en mean, van just in time, van total quality control. We hebben al meer dan 20 jaar ervaring met deze processen, we weten hoe ze eruit moeten zien, hoe we ze moeten invoeren en hoe we ze moeten beheren. Breng deze ervaring dus over naar de gezondheidszorg en je hebt een behoorlijke stap gezet in het beantwoorden van de bovenstaande kernvraag.

De aanpak om lean en mean zorg te verstrekken is echter niet de juiste. Ik ben daar zeer duidelijk in, ze is fout. Mijn motivatie voor het innemen van dergelijk ondubbelzinnig standpunt is dat zorgverstrekking naast de instrumentele handelingen om leed te verzachten en ziektes op te lossen, vooral een zaak is van gevoel, van empathie, van medeleven. Meer nog, de impact van zorgverstrekking wordt meer beïnvloed door de houding van de zorgverstrekker, door de emotionele relatie tussen zorgverstrekker en zorgbehoevende, dan door de eerder mechanistische, rationele handelingen zoals het verstrekken van een medicijn of het ingrijpen in een lichaam. Let wel, medicijnen en operaties zijn essentieel, maar zijn waardeloos als ze niet vergezeld worden van de juiste emotionele zorg. Wat ik hier schrijf is niet nieuw, is geen persoonlijke mening, maar is een feit. Om er maar eentje te noemen, Patch Adams bouwde op deze visie zijn controversieel eigen ziekenhuis het Gesundheid Institute”. Maar googled u gerust even rond, er is genoeg wetenschappelijk bewijsmateriaal dat dit bevestigt.

Alhoewel ik dat meteen moet nuanceren, want wie op zoek gaat naar rationeel en objectief bewijsmateriaal om het belang van iets subjectief zoals emotie en compassie te vinden, die komt vaak met veel vragen terug. En dit is meteen ook de kern van mijn betoog. Je kan wel met statistieken meten hoe patiënten recupereren met of zonder goede omkaderende emotionele zorgen, maar de essentie van empathie is dat ze persoonlijk en subjectief is. En daar geven statistieken geen duiding over. Bij de één werkt de ene benadering en zorg anders dan bij de andere. Dat emotionele zorg best aanwezig is, staat vast, maar hoe ze wordt ontwikkeld, is niet voorspelbaar. Met de ene arts of verpleger klikt het beter dan met de andere. De ene therapeut is de andere niet. En dito de zorgbehoevende.

Zorg verstrekken vraagt om een persoonlijke, vaak onvoorspelbare aanpak die begint daar waar de deskundigheid stopt. Want opnieuw, je moet absoluut deskundig zijn als zorgverstrekker, goed opgeleid en met ervaring. Maar de beste arts heeft geen enkele relevante waarde als hij niet de juiste aandacht kan geven aan zijn patiënt. Dan was hij beter beenhouwer geworden. Willen we de gezondheidszorg optimaliseren, dan zal het zaak zijn om ons te buigen over de emotionele wereld, een wereld die danig verschilt van de rationele. Enkele voorbeelden. Om de zorgverstrekking efficiënter te maken kan je zoeken naar manieren om de werkprocessen zo te verbeteren dat je meer patiënten kunt behandelen met je beschikbare middelen en vooral met je beschikbare tijd. Opereer dus bij voorkeur snel en efficiënt. Maar om emotionele aandacht te geven aan een patiënt, moet je tijd nemen. Tijd, die niet vooraf bepaald is, maar die afhangt van het moment en de betrokkenen. Tijd winnen en tijd nemen. Allebei nodig, maar tegenstrijdig als je ze wilt beheren. Als je de oorzaak van een ziekte wilt vinden, dan ga je op zoek naar zo duidelijk mogelijke bewijzen. Je voelt, je kijkt en luistert naar dat lichaam en neemt empirische besluiten. Als je wilt weten hoe het met een patiënt zijn geloof in zijn herstel gesteld is, dan moet je ook luisteren, maar niet op zoek gaan naar rationele signalen. Inlevingsvermogen is nodig, empathie en geloof dat wat de patiënt je vertelt, relevant is. Dat is iets helemaal anders dan luisteren naar een patiënt die je iets vertelt en dit meteen, in stilte, vertalen naar wat dat voor jou betekent, denkend vanuit je eigen denkkaders.

Mijn betoog is niet nieuw en niet origineel. Maar te weinig vind ik de toepassing van dit inzicht terug, zoals Patch Adams deed in zijn Institute. Het UZ Gent installeerde onlangs een nieuw kliniekgebouw waar de patiënten die binnenkomen voor een kleine heelkundige ingreep als gasten worden benaderd. Ik ken de case uitsluitend vanuit de media, maar op zijn minst klinkt dit als een gebalanceerde aanpak waarin ratio en emotie gelijkwaardig aandacht krijgen. Helaas is dergelijk initiatief nog altijd een uitzondering op de regel. Een regel, waarvan ik merk, waar zorginstellingen, ook het voorgenoemde Universitaire Ziekenhuis onder valt: een patiënt is een pathologie waar toevallig een mens aan vast hangt. Een patiënt wordt uitgedrukt in het aantal uren dat hij in een bed mag liggen, het aantal contactminuten dat hij mag hebben met het verzorgende personeel. De overheid penaliseert een ziekenhuis als een patiënt te lang in het ziekenhuis verblijft. Een ziekenhuis is immers geen vakantiebestemming. Ik mocht het zelf onlangs meemaken toen mijn vrouw beviel van onze dochter. Groot was de bezorgdheid over de boetes die boven de kliniek hingen als het aantal dagen aanwezigheid dicht bij het toegelaten quotum kwam. Vooral omdat zowel moeder en dochter er toch verdacht gezond uit zagen. Dan kan je maar zorgen dat je snel verdwijnt. De bezorgdheid, de vragen van een beginnende mama zijn immers geen ziekte, maar gewoon ‘dwaas’.

Rome is niet in één dag gebouwd, wordt mij dan verteld en ik geloof het graag. Maar neem Rome toch niet altijd als voorbeeld. Rome werd inderdaad vaak gebouwd, afgebrand en verbouwd. Dergelijke ruimtelijke planning lijkt me niet het goede voorbeeld om van te leren. Je zal maar de patiënt wezen, die net wordt opgenomen als Nero het in zijn hoofd haalt om zijn stad in de as te leggen.

Laat ons beginnen met een fundamenteel akkoord: de rationele zorgverstrekking is evenwaardig aan de emotionele zorgverstrekking. Deze laatste is geen bijkomend agendapuntje, maar evenwaardig. De regels waarlangs de emotionele zorgverstrekking zich afspeelt zijn anders dan, vaak tegenstrijdig met, de spelregels nodig voor een goede rationele zorgverstrekking. Deze paradox oplossen is nu net wat ons onderscheid van de gemiddelde koe: wij zijn zoogdieren die tegenstellingen kunnen beheersen. Anders kunnen we maar beter gaan grazen.


 
Home  

Terug

Share

De Week van Kwaliteitsmanagement is het platform van en voor proces- en kwaliteitsprofessionals. De meest recente editie vond plaats van 7 t/m 11 oktober 2013

Deel DWvK binnen uw netwerk:


Blijf op de hoogte