Houvast in de woelige zee

Na ruim zeventien jaar onderzoek van Business & IT trends proberen Barry Derksen en Jorrit van de Walle uit hun enorme schatkamer met resultaten de grote lijnen en de golfbewegingen te onderscheiden. Wat vindt er net onder de oppervlakte van de woelige IT-zee plaats? En hoe hou je het schip recht en worden kansen successen? Zij vertellen over de kansen die megatrends kunnen bieden en de houvast die het ‘business en IT alignment’ kan geven.

Als directeur research en auteur van Business & IT Trends Institute heeft Barry Derksen ruime ervaring met (lijn)management op het raakvlak van management, organisatie-informatie en ICT. Jorrit van de Walle is betrokken bij BITTI als auditor en adviseur en heeft ruime ervaring bij bedrijven en instellingen op het gebied van business process management, (continue) procesverbeteringen en -verandering.

Bewegingen op business & IT vlak
Uit ervaring en onderzoek blijkt dat de trends binnen business & IT zich zullen bewegen langs een zestal ontwikkelingen:

1. Slinger van de klok trends
2. Social media trends
3. Trends die in de wolken verdwijnen
4. Keten en proces management trends
5. Risico & beveiligingtrends

Megatrend: ‘De slinger van de klok’
“Bij veel, als nieuw gepresenteerde ontwikkelingen, zien we ‘de slinger van de klok’ of ‘oude wijn in nieuwe zakken’. Deze trend treffen we aan bij het beheer van ICT-infrastructuur, hard- en software,” vertelt Jorrit. “Waar we ooit in de jaren 70 begonnen met een centrale beheerorganisatie, werd in de 80’er jaren van de vorige eeuw juist decentraal de mode. Halverwege de jaren 90 is de trend richting centralisatie of concentratie ingezet,” vult Barry aan. Jorrit: “En nu zijn we weer volop bezig met het ‘outsourcen’ van infrastructuur. Via applicaties naar hele processen. De Cloud (virtuele digitale wolk) lijkt hierbij een nieuwe fase in te luiden.”

Een nieuwe fase waarin ICT-ondersteunde processen plaatsvinden lijkt niet meer van belang. De ICT processen worden in die gevallen ‘ergens’ uitgevoerd in een überconcentratie van ICT diensten. “Terug naar de ‘mainframe’ gedachte is de slinger van de klok,” aldus Barry Derksen. Voor de lezers heeft Barry nog een klein advies: “Alle jonge experts als ook ervaren rotten, leer het concept en elke trend is bekend. Ter voorbeeld, als je in het verleden Object Oriented Architecturen hebt leren kennen dan is Services Oriented Architecturen (SOA) echt niet een compleet nieuwe gedachte.

Megatrend: ‘Socio-media’
Onder de ‘socio-media’ trend vallen alle nieuwe, sociale media. Barry en Jorrit zijn hier erg enthousiast over. Barry steekt van wal: “Volgens ons is dit een echte blijver. Of het nu gaat om de nieuwste iPad of ‘het nieuwe werken’, dat door Microsoft wordt gepropageerd (zie ook trend), iedere ICT ontwikkeling die gericht is op de ultieme behoefte om - op elk gewenst moment op iedere locatie via ieder randapparaat - informatie uit te kunnen wisselen en transacties aan te gaan, is succesvol.”

De ‘socio-media’ trend sluit ook goed aan bij de ontwikkeling waarbij de consument ook producent wordt. “Bijvoorbeeld bij zonnepanelen op het dak,” zegt Jorrit, “die straks uw huis en elektrische auto van energie voorzien in plaats van via de energiemaatschappij en tankstations.” Barry zegt: “Socio-media/ ICT ontwikkelingen die goed op de megatrend aansluiten zijn: Google+, Hyves, LinkedIn, Facebook, Twitter, Blogs, Wikipedia, Marktplaats, TomTom, etc. Het is voor de gebruiker steeds prettiger is geworden, de Apple en Android producten zijn daar een goed voorbeeld van.”

Jorrit: “Kortom de ‘socio-media’ ontwikkelingen hebben bijgedragen aan het daadwerkelijk gemakkelijker maken voor de ICT gebruiker, alhoewel dit veelal nog beperkt is tot consumenten IT. ICT afdelingen van bedrijven staan voor de uitdaging om ervoor te zorgen dat, wat medewerkers thuis heel gewoon vinden, binnen de bedrijfsomgeving aan te bieden tegen acceptabele kosten.” Om de kosten te drukken verdwijnen steeds meer trends ‘in the cloud’, dat is dan ook de volgende megatrend.

Megatrend: ‘Trends die in de wolken verdwijnen’
‘Trends die in de wolken verdwijnen’ is echt een containerbegrip waar inmiddels ook bejaarde IT trends in worden ondergebracht. Barry legt uit: “De term cloud wordt gebruikt voor applicatiebeheer op afstand en betalen per gebruik (SaaS), maar ook voor ‘organisatie onafhankelijke gegevensopslag’. Alles heet tegenwoordig ‘werken in de cloud’.” In onderstaand figuur wordt het ontstaan, de onderliggende trends en andere aspecten van ‘in de wolken verdwijnende trends’ weergegeven.

Meervoudige perspectieven
Figuur 2: Meervoudige perspectieven op cloud computing (Prentice, 2010)

Barry krijgt vaak vragen over professionalisering van ‘cloud’ toepassing: “Ik krijg regelmatig vragen zoals: ‘wat betekent de cloud voor mijn organisatie?’, ‘wanneer is mijn organisatie in de cloud?’, ‘willen we wel in de cloud zijn?’, in onderstaande figuur is dat helemaal uitgetekend. We hebben daarbij vooral aandacht besteed aan onderliggende IT Trends (vanwege de grote consequenties voor de bedrijfsvoering).”

Meervoudige perspectieven
Figuur 3: Cloud Computing Maturity Model

Megatrend: ‘Keten- en procesmanagement’
Alle IT ontwikkelingen die helpen om processen en ketens te integreren en verkorten blijven volgens de trendonderzoekers interessant. Daarboven op hebben de nieuwste IT ontwikkelingen, volgens hen de belofte dat ze naast ketenintegratie en verkorten ook de mogelijkheid bieden om ketens te ‘flexibiliseren’.

“Deze ontwikkeling blijft interessant omdat bedrijven continue op zoek zijn naar mogelijkheden om sneller en efficiënter te leveren,” zegt Jorrit. “Daarnaast zien bedrijven zich geconfronteerd met sterk veranderende markten en behoeften waar zij hun voortbrengingsprocessen snel op moeten aanpassen. Daar komt nog bij dat onder groeiende druk van de overheid of vanuit de markt, steeds meer initiatieven komen om processen over organisaties heen te integreren en gebruik te laten maken van elkaars gegevens).” Hierdoor en door de markt vereisten, is overigens nog een trend opkomend: ‘Open data’. Waarbij de vraag wordt gesteld, welke data hebben we in de organisatie die we als dienst open naar de markt kunnen zetten?

Steeds meer proces- en ketengeoriënteerde software zoals Business Process Management (BPM), Service Oriented Architecturen (SOA) en Enterprise Resource Planning (ERP) worden ingezet om de processen over organisaties heen beter op elkaar af te stemmen. Jorrit: “Tot het eind van de jaren negentig waren decentralisatie, integraal management en de vorming van business units toverwoorden om de toenemende complexiteit en dynamiek het hoofd te kunnen bieden. De laatste jaren gaan steeds meer organisaties om verschillende redenen weer terug naar centralisatie of concentratie liefst met behoud van de flexibiliteit bij de gebruikers.”

“In dit verband staat het fenomeen SSC (Shared Service Center) al sinds de jaren negentig in de belangstelling. SSC’s hadden in de jaren 90 de belofte van kostenreductie. Tegenwoordig worden SSC’s meer ingericht om de ‘flexibele gebruiker’ de garantie te geven dat er 24 uur per dag voldoende deskundige ondersteuning is,” zegt Jorrit. “Vaak is een SSC ook een eerste stap op weg naar outsourcing of zelfs het overbrengen van activiteiten naar een lagelonenland (offshoring) – IT- ontwikkelwerk in India, maar ook gloeilampenfabrieken in Polen,” aldus Jorrit.

“In het verlengde hiervan,” zegt Jorrit, “proberen organisaties steeds meer om delen van het eigen primaire proces bij andere partijen in de keten onder te brengen. Dit is een speciale vorm van outsourcing, ‘business process outsourcing’ ofwel BPO. Nog een ontwikkeling in dit verband is de Service Oriented Office. Dit is een opzichzelfstaande ‘mini-SSC’ dat, mogelijk gemaakt door webservices, een aantal specifieke services aanbiedt. Een nieuwe stap op weg naar de ‘network society’. Maar misschien moeten we niet meer over network society praten,” zegt Jorrit, “daar zit immers de aanname in dat we elkaar kennen (essentie van netwerken). Misschien moeten we praten over de ‘misty society’ (mist), immers online doet iedereen het met iedereen zodra er een win-win te behalen is. Zelfs zonder dat we de goede en minder goede acties van bepaalde topmensen kennen, we twitteren en bloggen wel zijn/haar bonus weg.”

Doordat processen worden ‘outsourced’, mini-SSC’s ontstaan en steeds meer webservices worden ingezet om ‘in de cloud’ te kunnen werken, lijkt privacy in het geding. De volgende megatrend, de mythe rondom privacy, is dan ook een ‘big deal’ anno 2012.

Megatrend: ‘Privacy is een mythe’
Producten en diensten worden in toenemende mate via een ondoorzichtige cloud aangeboden. De ontvanger weet daardoor niet wie wat aanbiedt en/of de bron ook daadwerkelijk de betrouwbare bron is.

“De IT beheerder krijgt het makkelijker met de komst van ‘de cloud’, het maakt immers niet meer uit waar het gebeurt; het gebeurt. Maar bovenstaande is het schrikbeeld voor elke zichzelf respecterende informatie beveiligingsexpert als ook voor de IT jurist. Wie kun je waarop aanspreken? Wie zorgt voor bevestiging dat die gegevens echt kloppend zijn?” zegt Barry. Hij vervolgt: “Het is inmiddels al een mythe dat privacy gewaarborgd is. Belangrijker wordt het om te weten, ‘hoe, wat en wie, inzake uw bedrijfs- of persoonlijke informatie. Wellicht is het van belang dat er een trusted third party op uw bedrijfs- en persoonlijke informatie komt die kan aangeven: ‘deze informatie is juist en betrouwbaar’.”

Die vertrouwde persoon of het systeem dat informatie juist en betrouwbaar is, kan zomaar een zzp’er zijn. Vandaag de dag vinden we 700.000 zelfstandigen die zelf de touwtjes in handen nemen, megatrend zes.

Schipper, recht vooruit!
Een bekende kreet, maar wie spreekt hem uit? Geeft de schipper hem aan zichzelf, of iemand anders aan de schipper? Wie is ‘in charge’, de business of de IT-afdeling? Of is het een joint venture, waarbij verantwoordelijkheden gedeeld worden, net als de successen. Hoe blijven de megatrends bestuurbaar en worden kansen successen?

Op basis van het ‘Alignment model van Luftman’ is er binnen de Nederlandse markt een onderzoek gedaan met de kernvraag: ‘Hoe effectief is de samenwerking tussen business & IT?’. Dit onderzoek gaf interessante conclusies, waarbij gesteld kan worden dat de ICT-governance, verdeling van verantwoordelijkheden en plaats in de organisatie essentiële onderwerpen blijken.
Belangrijkste conclusie: Nederland is ‘controle land’ maar geen ‘toegevoegde waarde land’ Via het Luftman model is toegevoegde waarde als onderdeel van alignment meetbaar gemaakt. In Nederland voert BITTI.nl de metingen uit. Gebaseerd op 172 Nederlandse organisaties ziet de benchmarkscore voor Nederland er als volgt uit:

Alignment
Figuur 4: Alignment op het element toegevoegde waarde voor alignment

Bij een individuele organisatie zijn de verschillen tussen de scores van business en IT vaak groter, zo leert de ervaring. Voor de Nederlandse bedrijven zijn echter een aantal voorzichtige conclusies te trekken ten aanzien van toegevoegde waarde meting:
1. Toegevoegde waarde meting is het zorgenkindje voor alignment bij Nederlandse organisaties;
2. Hoewel Nederlandse bedrijven sterk zijn in budget control) en Total Cost of Ownership Metingen, is het meten van toegevoegde waarde van IT in de bedrijfsvoering ronduit beperkt te noemen.
3. Ondanks de beschikbare technologische IT metingen zijn Nederlandse IT organisaties (in- en extern) nauwelijks in staat om verder te gaan dan metingen als netwerk beschikbaarheid.
4. Ook de omgang met Service Level Agreements verdient verbetering, is vooral de mening van de business. De business geeft hierbij aan dat dit op level 1 qua professionaliteit acteert terwijl IT denkt hiermee reeds op level 2 te acteren.
5. Een vergelijkbaar beeld is te geven voor benchmarking en continue verbeteringen.
6. De bewezen toegevoegde waarde van de IT organisatie scoort weliswaar goed, ook vanuit Business perspectief.

Organisatievormen voor de organisatie van de informatievoorziening
Bij de inrichting van de organisatie en besturing van IT herkenden onderzoekers van BITTI.nl in grote lijnen vier vormen, volgens een indeling naar:
• de mate waarin governance van IT is ingericht, op een schaal van afwezig tot veel;
• de mate waarin management van IT centraal of decentraal is geregeld. We bedoelen hiermee de aansturing van IT-mensen en -middelen, niet de fysieke plaats of de technische middelen.

De uiterste vormen zijn de centralistische en solitaire organisatie. De hybride organisatie is een mengvorm, waarvan we een facilitaire en een federatieve variant onderscheiden.

Organisatievormen
Figuur 5: Organisatievormen voor IT governance en management

Welke positionering bij welke organisatievorm past, hangt feitelijk in hoofdzaak af van de besturing en de strategie van de organisatie in zijn geheel. Voorts zijn belangrijke factoren de organisatiestructuur van de gehele organisatie, de producten en bedrijfsprocessen, de geografische spreiding, en van de specifieke eisen die aan de IT-dienstverlening worden gesteld.

Het belang van een gecentraliseerde IT governance ligt in het zodanig vaststellen van de juiste kaders, richtlijnen, beleid en sturing, dat waar nodig het IT-management decentraal kan worden uitgevoerd, zonder verlies van gemeenschappelijke belangen. Onderlinge communicatie kan bijvoorbeeld gegarandeerd blijven door afspraken op het gebied van architectuur en standaards. Om dezelfde reden is het zinvol de verantwoordelijkheden voor IT governance en management helder te onderscheiden.

Tot slot
Dat de megatrends niet zonder business & IT alignment kunnen, willen we illustreren door het volgende resultaat uit het onderzoek:

Een relatief hoog aantal respondenten gaf aan dat Business procesmanagement (BPM) bij de Directie (20%) of in de lijn (22%) is belegd en het merendeel van de respondenten geeft tevens aan dat projectmanagement een verantwoordelijkheid is van de ICT afdeling (55%).

Hier sluiten onderzoek naar business & IT alignment versus de megatrend ‘keten- en procesmanagement trends’ aan. Hoewel vanuit de theorie BPM bij de directie en projectmanagement bij ICT een kenmerk is van een onvolwassen organisatie, ziet het ernaar uit dat juist de wisselwerking tussen business (waar BPM is belegd)en IT (projectmanagement) ervoor zorgt dat de processen in de keten efficiënt en effectief kunnen lopen.

Dit artikel is een onderdeel van het boek “Trends in Business & IT 2012-2013, Richten, inrichten en verrichten’ meer informatie op www.bitti.nl


 
Home  

Terug

Share

De Week van Kwaliteitsmanagement is het platform van en voor proces- en kwaliteitsprofessionals. De meest recente editie vond plaats van 7 t/m 11 oktober 2013

Deel DWvK binnen uw netwerk:


Blijf op de hoogte